Ik ben hoopvol gestemd. Want ondanks economisch zwaar weer blijft duurzaamheid hoog op de agenda. Sterker nog, het lijkt wel of de ontwikkeling rond duurzamer voedsel in de versnelling gaat. Het knettert van de initiatieven bij zowel overheden als bedrijven. Zelfs als daar maar de helft van slaagt, komt een serieuze markt voor duurzamer producten dichterbij. Voor consumenten, verwerkers en agrarische ondernemers.

Op regionale schaal krioelt het van de activiteiten die consumenten en producenten dichter bij elkaar brengen. Het Netwerk Platteland vond in een paar weken 150 aansprekende voorbeelden. Nationaal maakt minister Verburg werk van duurzaam voedsel met een reeks activiteiten en zet zich ook in om het op de Europese agenda te krijgen.

Op EU-niveau zijn voedselverwerkers, supermarkten en Europese Commissie een stevig traject gestart gericht op verduurzaming van consumptie en productie. Zoals gebruikelijk bij EU-trajecten gaat dat allemaal niet snel, maar daar staat tegenover dat de invloed van deze partijen uiteindelijk heel groot kan zijn.

En ook in Nederland werken voedingsbedrijven en supermarkten verder aan duurzaamheid. Rondom varkensvlees lijkt zelfs een heuse wedloop te zijn begonnen: Jumbo kwam het eerst met tussensegment, AH pakt het groots aan en gooit gangbaar varkensvlees geheel uit de schappen in 2011, en Super de Boer probeert bij te blijven en struikelt bijna over zijn eigen reactie: Wakker Dier spant een rechtszaak aan.

Achter de schermen werken cateraars, voedingsbedrijven en groothandel aan hun eigen stappen naar minder milieudruk en lager gebruik van grondstoffen. Grote afnemers als Heineken, Suiker Unie en Unilever werken in Flevoland samen met enthousiaste en deskundige boeren aan duurzamere akkerbouw in het project Veldleeuwerik. 

Ik vind dat hoopvolle signalen. Juist omdat op alle niveaus over schonere productie wordt nagedacht, en in de hele keten. Want zonder samenwerking lukt ‘t niet. Overheden en branches moeten samen de consument beter gaan informeren. Als de boer en verwerker niet meekomen, blijft het aanbod te klein. En als de afnemer zich niet inzet, vindt een duurzaam product zijn weg niet naar de consument.

Uiteindelijk moeten duurzame producten wel hun weg vinden naar de consumenten. De essentie is om de keuze voor duurzaam simpel te maken: los de twee grootse dilemma’s van de consument op. Ten eerste het prijsdilemma. Als de consument geen goedkoper bulkproduct meer vindt, kiest ze vanzelf voor duurzamer.

Zo werkte dat bij de scharreleieren. Zo werkt dat nu bij Plus Supermarkt, die geen gangbare bananen maar alleen nog Fair Trade bananen aanbiedt. En zo gaat dat werken bij het tussensegment varkensvlees bij Albert Heijn. Het tussensegment wordt dan de basis.

Het tweede struikelblok is de verwarring over keurmerken. Een concept van een koepelmerk zoals Puur & Eerlijk van AH pakt dat aan: het maakt de duurzame(re) keuze overzichtelijk. In het Platform Verduurzaming Voedsel van LNV en de voedselsector is ook afgesproken om naar een transparant waarderingssysteem toe te werken. Ook hier, concludeer ik dat de signalen hoopvol zijn.

Als dit zo voortgezet wordt, en daar reken ik wel op, ontstaat en flinke trekkracht uit de markt voor meer mens-, dier- en natuurvriendelijke producten. Die toenemende vraag biedt kansen voor vooruitkijkende en boeren. Alleen net zoals als aan de andere kant van de keten, bij de consumenten, is bundeling van de krachten van duurzaam producerende boeren noodzakelijk.

En dus is het 't overwegen waard om dit jaar over te stappen naar een afnemer die zich (meer) richt op de verwerking en verkoop van duurzaam voedsel.

Gijs Kuneman
Directeur CLM
(Centrum voor duurzame landbouw en voeding en een aantrekkelijk platteland)